Tarix

Ahmad al-Farg‘oniy

Ahmad al-Farg'oniy (taxminan 798-861 yillar)- IX asrning yirik olimlaridan biri, O'rta Osiyo astronomi, matematik va geograf. Farg'ona vodiysida tug'ilgan. Yevropada lotincha Alfraganus nomi bilan mashhur bo'lgan.

Ahmad al Farg'oniy va “Нikmatlar uyi” rahbari, matematik va astronom                 Al-Xorazmiy boshchiligidagi bir guruh olimlar yillar davomida juda ko'p kashfiyotlar qilgan.   Jumladan: yer meridianining kattaligini hisoblash, yerning aylanasi, minglab samoviy jismlarning aniq koordinatalari va tavsiflarini o'z ichiga olgan yulduzli osmon xaritasini tuzgan. Al-Farg'oniyning eng mashhur asari  — «Samoviy harakatlar va umumiy astronomiya kitobi» («Kitob fiy harakat as-samoviya va javomiʼ ilm an-nujum»). Asar nafaqat lotin tilida, balki bir qancha Yevropa tillarida ham mavjud bo'lib, o'rta asrlarda eng ko'p o'rganilgan.  Fargʼoniy asarining lotincha tarjimasi birinchi marta 1493 yilda nashr etilgan va u Yevropa universitetlarida astronomiyadan asosiy darslik sifatida qo’llanilgan. Ahmad          al-Farg'oniy Misrda ishlagan paytida Nil daryosi suv sathini  o'lchovchi mashhur qurilma “Nilometr" ni yaratdi, u hozirgi kungacha o’z ilmiy ahamiyatini yo'qotmagan. Bundan tashqari, buyuk Dante Alighieri Ahmad al-Farg'oniy asarlari va kashfiyotlari bilan tanish edi. U o’zining "Ilohiy komediya" asari qahramonining safari orqali sayohatni yerning janubiy yarim shariga al-Farg'oniyning ta'rifiga asoslanib amalga oshirgan, degan taxmin bor. Allomaning yer sharsimon shaklda ekanligi borasidagi qarashlarini oradan sakkiz yuz yil oʼtib amalda isbotlagan mashhur sayyoh Xristofor Kolumb Yer meridianining bir darajasi miqdori haqidagi Аhmad al-Fargʼoniy hisoblarining toʼgʼriligiga toʼla ishonch hosil qildim, deya dastxat qoldirgan.

Shunday qilib, buyuk ajdodimizning  asarlari Yevropa uygʼonish davridagi va undan ancha keyingi davrdagi madaniyat rivojida sezilarli rol oʼynadi.

Farg‘ona Viloyati 

Farg'ona vodiysining janubida joylashgan Farg'ona shahri O'zbekistonning eng yosh shaharlaridan biri hisoblanadi. 1876 - yilda tashkil etilgan. Farg'ona vodiysi o'zining boyligi va manzarali go'zalligi uchun O'rta Osiyo durdonasi deb ataladi. Farg'ona vodiysi Tyan-Shan va Hisor-Oloy tog'lari bilan o'ralgan. Qoradaryo va Norin daryolarining qo'shilishidan hosil bo'lgan Sirdaryo daryosi vodiyning shimoliy chegarasi bo'ylab oqib o’tadi. Katta shaharlar vohalarda joylashgan - Farg'ona, Qo'qon, Andijon, Namangan. Х - asrda Margʻilon Buyuk Ipak yoʻli boʻylab Misr va Gretsiya, Bagʻdod, Xuroson va Qashqarga eksport qilgan ipak matolari bilan mashhur Fargʻonadagi  eng yirik shahar edi. Va bugun Marg'ilonni O'zbekistonning ipak poytaxti deb atash mumkin. Bu yerda eski texnologiya bo'yicha qo'lda to'qilgan va bo'yalgan mashhur "xon-atlaslar" ishlab chiqariladi. Qo'qon uzoq vaqt Farg'ona vodiysining asosiy shahri bo'lib qoldi. Xavokand shahri haqidagi birinchi yozma dalillar X asr yilnomalarida Buyuk Ipak yo'lida joylashgan va o'z hunarmandchiligi bilan mashhur bo'lgan shahar sifatida topilgan. XVIII-XIX asrlarda bu qudratli Qo'qon xonlikning poytaxti bo'lib, u o'z hokimiyatini hozirgi O'zbekistonning aksariyat qismiga va qo'shni davlatlar hududiga kengaytirdi.

Наш Адрес:
O'zbekiston, Farg'ona
Наш Телефон: